سەرئێشە چییە و جۆرەکانی کامانەن؟

سەرئێشە یەکێکە لە باوترین نیشانە تەندروستییەکان و لە ڕووی پزیشکییەوە بەشێوەیەکی گشتی دابەش دەبێت بەسەر دوو جۆری سەرەکیدا: سەرئێشەی سەرەتایی (Primary) و سەرئێشەی لاوەکی (Secondary).

١. سەرئێشەی سەرەتایی (Primary Headaches)

ئەم جۆرە سەرئێشانە بەهۆی نەخۆشییەکی ترەوە نین، بەڵکو خۆیان کێشە سەرەکییەکەن:

سەرئێشەی گرژی (Tension Headache):

باوترین جۆرە؛ هەست بە گوشار یان توندبوونی توندی دەورادەوری سەر (وەک ئاڵاندنی قایشێک بە دەوری سەردا) دەکرێت.

هۆکارەکان: دڵەڕاوکێ، ماندوێتی، ژانی مل، یان دانیشتنی زۆر بەرامبەر شاشە.


شەقیقە / میگرێن (Migraine):

ژانکۆڵێكی توند و لێدانسێن (Pulsating) لە یەک لای سەردا دروستدەکات.
نیشانەکانی تر: هێڵنج، ڕشاندنەوە، و هەستیاریی زۆر بەرامبەر ڕووناکی و دەنگ.


سەرئێشەی کۆمەڵەیی (Cluster Headache):

ئازارێکی زۆر توند و بڕڕە لە دەوروبەر یان پشتی یەکێک لە چاوەکان.
بە خول یان بە کۆمەڵە (لە نێوان چەند هەفتەیەک تا چەند مانگێک) سەرهەڵدەدات و لەوانەیە ببێتە هۆی سووربوونەوەی چاو و ئاوی لووت.


سەرئێشەی ڕۆژانەی بەردەوام (Chronic Daily Headaches):

ئەو سەرئێشانەن کە مانگانە بۆ زیاتر لە ١٥ ڕۆژ و بەردەوام لە سێ مانگ زیاتر دەخایەنن.


٢. سەرئێشەی لاوەکی (Secondary Headaches)

ئەم جۆرەیان ئەنجامی کێشەیەک یان نەخۆشییەکی ترە لە جەستەدا، وەک:

سەرئێشەی جیوب (Sinus Headache): ئازار لە دەوری چاو، کوڵمە و ناوچەوان بەهۆی هەوکردنی جیوبەکانەوە.

سەرئێشەی بەکارهێنانی زۆری دەرمان (Rebound/Medication Overuse):** لەبەکارهێنانی بەردەوام و لەڕادەبەدەری ئازارشکێنەکانەوە پەیدا دەبێت.

سەرئێشەی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن: کاتێک پەستانی خوێن بە شێوەیەکی مەترسیدار بەرز دەبێتەوە.

سەرئێشەی بەهۆی هەوکردن یان برینداربوونی سەر: وەک هەوکردنی پەردەی مێشک (Meningitis) یان زەبربەرکەوتنی سەر.


نیشانە سوورەکان و هەست کردن بە مەترسی:

پێویستە بەپەلە سەردانی پزیشک بخرێتە بەرچاو کاتێک سەرئێشەکە لەگەڵ ئەم نیشانانەدا بێت:

سەرئێشەی لەناکاوی زۆر توند (تەقینەوەیی).

هاوڕێیەتی لەگەڵ تای بەرز، ڕەقبوونی مل، گێژبوون، یان تەڵخبوونی بینین.

سڕبوون، بێهێزی لە لایەکی جەستە، یان گۆڕان لە قسەکردندا.

کاتێک سەرئێشەکە لە دوای زەبرێک یان کێشرانێک بە سەردا دروست دەبێت.