دادگای فیدراڵی یاسایەکی پەرلەمانی کوردستانی هەڵوەشاندەوە

دادگای فیدراڵی باڵای عێراق بڕیاریدا بە نادەستووریبوونی یاسای ژمارە (٢١)ی ساڵی ٢٠٠٣ی پەرلەمانی كوردستان، ئەم یاسایە تایبەت بوو بە ڕاگرتنی کارکردن بە ژمارەیەک ماددەی یاسای سزادانی عێراقی (ژمارە ١١١ی ساڵی ١٩٦٩ی هەموارکراو) لە هەرێمی کوردستان، کە پەیوەندیدارن بە تاوانەکانی زیانگەیاندن بە ئاسایشی ناوخۆیی و دەرەکیی دەوڵەت. 

بەم بڕیارە، یاساکەی پەرلەمانی کوردستان هەڵوەشایەوە و کارکردن بەو ماددە قانونییە عێراقییانە لە هەرێم دەگەڕێتەوە.

پاشخانی دروستبوونی ئەو یاسایە و هۆکاری ڕاگرتنی لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە بەم شێوەیەیە:

١. ئەم یاسایە (ماددەکانی یاسای سزادانی عێراقی) باسی چی دەکەن؟

ئەو ماددانەی یاسای سزادانی عێراقی (ژمارە ١١١ی ساڵی ١٩٦٩) کە سەر بە بەشی «تاوانەکانی زیانگەیاندن بە ئاسایشی ناوخۆیی و دەرەکیی دەوڵەت»ن، باسی ئەم بابەتانە دەکەن:

*ئاسایشی دەرەکی: سزادانی توند (تا دەگاتە سێدارە یان زیندانی هەتاهەتایی) بۆ هاوکاریی دەوڵەتانی بێگانە، سیخوڕی، تێکدانی سەروەریی وڵات، یان بڵاوکردنەوەی نهێنییەکانی دەوڵەت.

*ئاسایشی ناوخۆیی: سزادانی ئاژاوەگێڕی، هاندانی شۆڕش و بەرهەڵستکاری لە دژی دەسەڵات، سووکایەتیکردن بە دامەزراوەکانی دەوڵەت یان ڕەمزە فەرمییەکان، و دروستکردنی گرووپی چەکداری بێ مۆڵەت.

٢. بۆچی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٣دا ئەم یاسایەی ڕاگرت؟

پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٣دا بە دەرکردنی **یاسای ژمارە (٢١)** کارکردنی بەشێک لەو ماددانەی ڕاگرت بەم هۆکارانەی خوارەوە:

1. یاسای دەسەڵاتی بەعس بوو: ئەو ماددانەی याسای سزادانی ١٩٦٩ لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا داڕێژرابوون و زۆر جار بۆ سەرکوتکردنی ئۆپۆزسیۆن، بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، و بێدەنگکردنی ئازادیی ڕادەربڕین بەکار دەهێنران.

2. پڕکردنەوەی بۆشایی یاسایی ناوخۆیی: هەرێمی کوردستان ویستی یاسای تایبەت بە خۆی (وەک یاسای ڕەنگدانەوەی ئازادیی ڕادەربڕین، ڕۆژنامەگەری، و یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر) جێبەجێ بکات، نەک ئەو ماددە کۆنانەی کە مۆرکی دەسەڵاتێکی دیکتاتۆرییان پێوە بوو.

3. پاراستنی ئازادییەکان: مەبەست لە ڕاگرتنی ئەو ماددانە لە هەرێم ئەوە بوو کە خەڵک یان چالاکوانان بە تۆمەتی "زیانگەیاندن بە ئاسایشی دەوڵەت" (کە دەستەواژەیەکی زۆر بەرفراوان بوو) تووشی سزای قورس و ناڕەوا نەبنەوە.

هەرێم لە ساڵی ٢٠٠٣ بۆ پاراستنی ناوچەکە لە یاسا کۆنەکانی سەردەمی بەعس ئەو ماددانەی ڕاگرتبوو، بەڵام ئێستا بە بڕیاری دادگای فیدراڵی، ئەو ڕاگرتنە هەڵوەشایەوە و کارکردن بە ماددە عێراقییەکان دەگەڕێتەوە.