گۆڕینی نرخی دۆلار، چی لە کۆمپانیاکان کردووە؟

سیستمی نوێی نرخی ئاڵوگۆڕی دراو لە عێراق لێکەوتەیەکی دەگمەنی هەیە کە زۆر لە گۆڕانی نرخی کەلوپەلی هاوردەکراو زیاترە. کۆمپانیایەکی عێراقی دەکرێت ملیاران دینار قازانج بکات یان زیانی بەر بکەوێت، بەبێ ئەوەی تەنانەت یەک کاڵا بفرۆشێت، ئامێرێکی نوێ بکڕێت، یاخود قەرزێکی نوێ وەربگرێت.

نهێنیی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ بودجە یان تۆماری دارایی کۆمپانیاکان. گریمان کۆمپانیایەکی عێراقی 10 ملیۆن دۆلاری بە کاش یان وەک شایستەی دارایی لەبەردەستە. بە نرخی پێشووی دۆلار کە نزیکەی 1,310 دینار بوو، ئەو بڕە دۆلارە بەهای 13.1 ملیار دینار بوو، بەڵام بە نرخە نوێیەکە کە 1,520 دینارە، بەهاکەی دەبێتە 15.2 ملیار دینار، جیاوازییەکە 2.1 ملیار دینارە. کۆمپانیاکە یەک دۆلاری زیادەی دەستنەکەوتووە و لە هەژمارە بانکییەکەیدا هێشتا هەر 10 ملیۆن دۆلاری تەواو هەیە، بەڵام لە کاتی هەژمارکردنی سەرمایە دۆلارییەکەی بە دینار، بەهاکەی زۆر زیاتر بووە.

هاوکێشەی پێچەوانە 

ئەگەر کۆمپانیایەکی عێراقی 10 ملیۆن دۆلار قەرزداربێت، رووبەڕووی دۆخێکی تەواو پێچەوانە دەبێتەوە. بەهای قەرزەکەی بە دینار نزیکەی 2.1 ملیار دینار زیاد دەکات. کۆمپانیاکە پارەی زیاتری قەرز نەکردووە، قەرزدەریش رێژەی سوودی سەر دۆلارەکەی بەرز نەکردووەتەوە، بەڵکو تەنیا گۆڕانی نرخی ئاڵوگۆڕ، هەمان قەرزی بە دراوی ناوخۆیی لێ گرانتر کردووە.

ئەم دۆخە هێڵێکی نوێی جیاکەرەوە لە نێوان بازرگانان و کۆمپانیاکانی عێراق دا دروست دەکات. ئەو کۆمپانیایانەی داهاتیان بە دۆلارە سوودمەند دەبن، لە بەرامبەردا ئەو کۆمپانیایانەی داهاتیان بە دینارە، بەڵام قەرز یان خەرجییەکانیان بە دۆلارە، زیانمەند دەبن.

بۆ نموونە، کۆمپانیایەکی بیناسازی گرێبەستێکی 20 ملیۆن دۆلاری بۆ کڕینی ئامێری لەگەڵ دەرەوە  هەیە، بە نرخی 1,310 دینار، ئەو پابەندییە داراییە بەهای 26.2 ملیار دینار بوو، بەڵام بە نرخی 1,520 دینار دەبێتە 30.4 ملیار دینار. ئامێرەکە بە دۆلار گرانتر نەبووە، بەڵام کۆمپانیا عێراقییەکە پێویستی بە 4.2 ملیار دیناری زیادەیە بۆ کڕینی هەمان ئەو ئامێرانە.

لە بەرامبەردا، هەناردەکارێک رووبەڕووی هاوکێشەیەکی پێچەوانە دەبێتەوە. کۆمپانیایەک کە پێنج ملیۆن دۆلار داهاتی هەیە، بە نرخە کۆنەکە دەیکردە نزیکەی 6.55 ملیار دینار، بەڵام بە نرخی 1,520 دینار دەکاتە 7.6 ملیار دینار، ئەمەش واتە زیاتر لە یەک ملیار دینار داهاتی زیادە بۆ هەمان بڕی دۆلار.

کەلوپەلی کۆگاکراو

بابەتەکە لە کەرتی کۆگاکردنی کەلوپەل دا سەرنجڕاکێشترە. کاسبکارێک یان بازرگانێکی بچووک کە چەند مانگ لەمەوبەر کاڵای هاوردە کردووە، دیارە لەو کاتە کڕیویەتی کە بەهای دۆلار هەرزانتر بووە، بەڵام رکابەرەکەی کە ئەمڕۆ هەمان کاڵا داوا دەکات، بە دینار تێچووی زیاتری لەسەر دەکەوێت. بۆیە بۆ ماوەیەکی کاتی، کاسبکاری یەکەم لەڕووی تێچووەوە سوودمەند دەبێت.

کاتێک ئەو کاڵا کۆنانە دەفرۆشرێن، پڕکردنەوەی کۆگاکە بە کاڵای نوێ زۆر گرانتر دەکەوێت. لێرەوە کۆمپانیایەک دەکرێت لەسەر کاخەز قازانج بکات، بەڵام لە راستی دا توانای دارایی لاواز بووە بۆ پڕکردنەوە و کڕینەوەی هەمان کەلوپەل.

نرخی راستەقینەی دۆلار

ژمارەیەکی دیکەش هەیە کە بازرگانان ناتوانن چاوپۆشی لێبکەن، ئەو نرخەی کە بەشێوەیەکی راستەقینە دەتوانن دۆلاریان دەستکەوێت. هاوردەکارێک کە پێویستی بە 10 ملیۆن دۆلار بێت، بە نرخی فەرمیی 1,520 دینار پێویستی بە 15.2 ملیار دینارە، بەڵام ئەگەر بە نرخی 1,680 دینار لە بازاڕدا بیکڕێت ، پێویستی بە 16.8 ملیار دینار دەبێت، کە ئەمەش لە یەک مامەڵەدا جیاوازیی 1.6 ملیار دینار دروست دەکات.

ئەمە بەو مانایەیە کە نرخی فەرمی تەنیا بەشێکە لە بابەتەکە. بۆ کەرتی بازرگانی، نرخی راستەقینە ئەو نرخەیە کە بە کردەیی دەتوانن دۆلاری پێ بکڕن.

کاریگەرییەکان

لێکەوتەکانی ئەم دۆخە دەکرێت زۆر فراوانتر بن. ئەو کۆمپانیایەی قەرزی زۆری دۆلاری لەسەرە، لە رووی داراییەوە لاواز دەبێت. ئەو بانکەش کە پارەی بەو کۆمپانیایە داوە، رووبەڕووی مەترسیی نەگەڕانەوەی قەرزەکانی دەبێتەوە. 

لە راستیدا گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕ لە عێراق تەنیا گۆڕینی نرخی دۆلار نییە، بەڵکو دابەشکردنەوەی بەهای سامانەکانە لە نێوان کۆمپانیاکاندا. ئەوانەی سەرمایەی دۆلارییان هەیە لەپڕ بە دینار دەوڵەمەندتر دەردەکەون. ئەوانەش قەرزی دۆلارییان لەسەرە، لاوازتر دەبن. لەبەرئەوەیە گرنگترین پرسیار بۆ کۆمپانیایەکی عێراقی دوای گۆڕینی نرخی دۆلار بۆ 1,520 دینار، چیدیکە تەنیا ئەوە نییە کە چەند دەفرۆشین؟ بەڵکو پرسیارە راستەقینەکە ئەوەیە، چەند دۆلارمان هەیە؟ چەند قەرزی دۆلارمان لەسەرە و بە چ نرخێک دەتوانین بە کردەیی دەستمان بکەوێت؟ دوای گۆڕینی نرخی دۆلار، هەندێک کۆمپانیا لەوانەیە بە ملیاران دینار دەوڵەمەندتر ببن بەبێ ئەوەی یەک دۆلاری زیادەیان دەستکەوتبێت، لە کاتێکدا هەندێکی دیکە لەوانەیە ملیاران دینار زیان بکەن بەبێ ئەوەی تەنانەت یەک دۆلاری زیادە خەرج بکەن.

عومەر ئەحمەد نوسیویەتی..